Özet

İmmünoterapi sırasında yan etkiler tedavi sınıfına, uygulama yoluna, tedavi alanına, eşlik eden hastalıklara ve önceki tedavilere göre değişebilir. Beklenen yakınmalar ile aynı gün bildirilmesi gereken uyarı belirtilerini ayırmak hasta güvenliği için önemlidir^{1, 2}.

Yan etkilerde önemli uyarılar

• İmmünoterapi yan etkileri bağışıklık sisteminin sağlıklı dokularda iltihabi yanıt oluşturmasıyla ilişkili olabilir; bu nedenle cilt, bağırsak, akciğer, karaciğer, hormon bezleri, böbrekler, sinir sistemi ve kalp belirtileri önemlidir^{4, 5}.
• Yeni başlayan ishal, öksürük-nefes darlığı, sarılık, yaygın döküntü, şiddetli baş ağrısı, görme değişikliği, göğüs ağrısı, aşırı halsizlik veya bilinç değişikliği aynı gün bildirilmelidir⁵.
• Yan etki hafif başlasa bile hızla ağırlaşabilir; başlangıç zamanı, şiddet, kaç kez olduğu ve eşlik eden ateş/sıvı alamama gibi bilgiler not edilmelidir⁵.
• Steroid, antibiyotik, ishal ilacı, ağrı kesici, bitkisel ürün veya tedaviyi durdurma kararı tedavi ekibinden onay alınmadan yapılmamalıdır⁵.
• Belirti ağırsa, hızla kötüleşiyorsa veya yaşamı tehdit edebileceği düşünülüyorsa 112 aranmalı ya da acil servise başvurulmalıdır.

Yan etkiler ve güvenlik

İmmünoterapinin yan etkileri kemoterapiden farklıdır. Bağışıklık yanıtı değiştiğinde sağlıklı dokularda da iltihabi etkiler gelişebilir; bu durum immünle ilişkili advers olaylar (irAE) olarak adlandırılır⁵.

Checkpoint inhibitör yan etkileri:

CAR-T hücre tedavisi yan etkileri:

Önemli fark: Klasik kemoterapide beklenebilen saç dökülmesi ve belirgin bulantı immünoterapide aynı şekilde beklenmeyebilir. Ancak otoimmün yan etkiler tedavi bittikten aylar sonra bile ortaya çıkabilir⁵.

Görseldeki organ başlıkları, immünoterapi yan etkilerinin tek bir bölgeyle sınırlı olmadığını gösterir. Bu yüzden hasta notlarında yalnız “kendimi kötü hissediyorum” yerine belirtinin yeri, başlangıcı, şiddeti, ateş/sıvı kaybı olup olmadığı ve günlük yaşamı nasıl etkilediği yazılmalıdır⁵.

Belirti günlüğünde neler yazılmalı?

• Yan etkiler tedavi sınıfına, uygulama yoluna, tedavi alanına ve kişinin sağlık durumuna göre değişir^{1, 2}.
• Hafif yakınmalar bile kalıcı, artan veya günlük yaşamı bozan hale gelirse erken bildirim önemlidir^{2, 3}.
• Nefes darlığı, şiddetli ishal, sarılık, görme-bilinç değişikliği, göğüs ağrısı veya hızla kötüleşen genel durum gibi belirtiler beklenmeden değerlendirilmelidir^{2, 3}.
• Yan etki nedeniyle ilacı, seansı veya bakım planını kendi başına durdurmak yerine ekipten yazılı talimat istenmelidir¹.

Ne zaman doktorla görüşmeli?

Planlı randevuda beklenen yan etkiler, önleyici bakım, aynı gün bildirilmesi gereken belirtiler ve evde neyin yapılmaması gerektiği sorulmalıdır^{2, 3}. Nefes darlığı, şiddetli ishal, sarılık, görme-bilinç değişikliği, göğüs ağrısı veya hızla kötüleşen genel durum gelişirse tedavi ekibine gecikmeden ulaşın; belirti şiddetliyse, hızla kötüleşiyorsa veya yaşamı tehdit edebileceğini düşünüyorsanız 112’yi arayın ya da acil servise başvurun^{2, 3}.

Doktor randevusuna sorular

• Kullandığım immünoterapide hangi organ yan etkileri özellikle izlenmeli?
• İshal, öksürük-nefes darlığı, sarılık, döküntü, baş ağrısı veya görme değişikliğinde hangi eşiği beklemeden aramalıyım?
• Hangi kan testleri veya hormon testleri yan etki izlemi için yapılacak?
• Yan etki gelişirse steroid, antibiyotik, ishal ilacı veya ağrı kesici kullanmadan önce kimden onay almalıyım?
• Tedavi bittikten sonra yeni belirtileri ne kadar süre bildirmeye devam etmeliyim?
• Bu konuda yazılı acil başvuru talimatı alabilir miyim?

Sık Sorulan Sorular

İmmünoterapi yan etkileri hangi organlarda görülebilir?

Cilt, bağırsak, akciğer, karaciğer, hormon bezleri, böbrekler ve sinir sistemi etkilenebilir^{4, 5}. Bu nedenle yalnız döküntü veya yorgunluk değil, yeni organ belirtisi de önemlidir.

Yan etki tedavi bittikten sonra da başlayabilir mi?

Evet. İmmün ilişkili yan etkiler tedavi sırasında veya sonrasında ortaya çıkabilir^{4, 5}. Yeni ishal, öksürük, nefes darlığı, sarılık, baş ağrısı, görme değişikliği veya aşırı halsizlik bildirilmelidir.

Hafif görünen belirti için ekibi aramak gerekir mi?

Yeni başlayan veya artan belirti hafif görünse bile kaydedilmeli ve ekibe bildirilmelidir^{2, 5}. İmmün yan etkiler bazen erken dönemde hafif başlayıp hızla ağırlaşabilir.

Sorumluluk reddi

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı, tedavi seçimi, doz, rejim, ilaç değişikliği veya kişiye özel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kendi durumunuz için tedavi ekibinizle görüşün. Acil durumlarda 112’yi arayın.

Kaynaklar

1. National Cancer Institute (NCI). Immunotherapy to Treat Cancer. https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/immunotherapy. Erişim: 2026-05-14.
2. American Cancer Society (ACS). Immunotherapy for Cancer. https://www.cancer.org/cancer/managing-cancer/treatment-types/immunotherapy.html. Erişim: 2026-05-14.
3. T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK). Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) arama ve güncel SUT duyuruları. https://www.sgk.gov.tr/Arama/Index/sut. Erişim: 2026-05-14.
4. National Cancer Institute (NCI). Immune Checkpoint Inhibitors. https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/types/immunotherapy/checkpoint-inhibitors. Erişim: 2026-05-14.
5. Schneider BJ, Naidoo J, Santomasso BD, et al. Management of Immune-Related Adverse Events in Patients Treated With Immune Checkpoint Inhibitor Therapy: ASCO Guideline Update. Journal of Clinical Oncology. 2021;39(36):4073-4126. PMID: 34724392. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34724392/. Erişim: 2026-05-14.
6. National Cancer Institute (NCI). CAR T Cells: Engineering Patients’ Immune Cells to Treat Cancer. https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/research/car-t-cells. Erişim: 2026-05-14.
7. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Altered Immunocompetence. https://www.cdc.gov/vaccines/hcp/imz-best-practices/altered-immunocompetence.html. Erişim: 2026-05-14.