Özet

Kolorektal kanser riskini tek bir faktör belirlemez; yaş, aile öyküsü, polip öyküsü, iltihabi bağırsak hastalığı, kalıtsal sendromlar ve yaşam tarzı birlikte değerlendirilir¹. Tarama, belirti olmadan önce kanser veya kansere dönüşebilecek polipleri saptamaya yardımcı olabilir^{2, 3}.

Risk ve tarama kararında hangi bilgiler önemlidir?

• Risk kişiseldir. Aile öyküsü, polip öyküsü veya iltihabi bağırsak hastalığı varsa tarama planı ortalama riskten farklı olabilir^{1, 2}.
• Tarama belirti beklemez. Amaç, belirti başlamadan önce polip veya erken kanseri saptamaktır³.
• Dışkı testleri ve kolonoskopi farklı amaçlara hizmet eder. Dışkı testi pozitif çıkarsa ileri değerlendirme gerekebilir^{2, 3}.
• Türkiye programı ayrıca doğrulanmalıdır. Güncel yaş aralığı, yöntem ve başvuru noktaları Sağlık Bakanlığı/KETEM/ASM üzerinden kontrol edilmelidir⁵.
• Belirti varsa tarama değil tanısal süreç gündeme gelir. Dışkıda kan veya kalıcı bağırsak değişikliği varsa hekime başvurulmalıdır⁶.

Risk faktörleri

Kolorektal kanser riskini artırabilen başlıklar şunlardır¹:

• Yaşın ilerlemesi
• Birinci derece akrabada kolorektal kanser veya ileri polip öyküsü
• Daha önce polip veya kolorektal kanser tanısı almak
• Ülseratif kolit veya Crohn hastalığı gibi iltihabi bağırsak hastalıkları
• Lynch sendromu veya ailesel adenomatöz polipozis gibi kalıtsal sendromlar
• Sigara, alkol, fiziksel hareketsizlik, obezite ve bazı beslenme örüntüleri

Bu faktörler tanı anlamına gelmez; tarama başlangıcı, yöntemi ve sıklığı hakkında kişisel risk danışmanlığı gerektirir.

Aşağıdaki görsel yaş-aile öyküsü, polip öyküsü, iltihabi bağırsak hastalığı, kalıtsal sendromlar ve yaşam tarzı başlıklarını tek bakışta özetler; risk değerlendirmesi bu başlıkların birlikte yorumlanmasıyla yapılır¹.

Tarama yöntemleri

Kolorektal kanser taramasında dışkı temelli testler ve bağırsak içini görüntüleyen testler kullanılabilir^{2, 3, 4}.

Aşağıdaki görsel, kişisel risk değerlendirmesi, dışkı testi, kolonoskopi, polip yönetimi ve güncel program doğrulamasının aynı tarama kararının farklı parçaları olduğunu gösterir^{2, 3, 4, 5}.

Türkiye’de güncel tarama programı ve başvuru noktaları aile hekimi, KETEM, ASM veya Sağlıklı Hayat Merkezi üzerinden doğrulanmalıdır⁵.

Ne zaman doktorla görüşmeli?

Aşağıdaki durumlarda tarama planı veya tanısal değerlendirme için randevu alınmalıdır^{1, 2, 6}:

• Ailede kolorektal kanser veya ileri polip öyküsü
• Daha önce polip, kolorektal kanser veya iltihabi bağırsak hastalığı tanısı
• Lynch sendromu veya polipozis sendromu şüphesi
• Pozitif dışkı testi
• Dışkıda kan, kalıcı bağırsak değişikliği, açıklanamayan kansızlık veya kilo kaybı

Yoğun kanama, şiddetli karın ağrısı, gaz-dışkı çıkaramama, yüksek ateş, bayılma hissi veya hızlı kötüleşme varsa 112’yi arayın⁶.

Doktor randevusuna sorular

1. Benim risk düzeyim ortalama risk mi, yüksek risk mi?
2. Aile öyküm tarama başlangıcını değiştirir mi?
3. Hangi tarama yöntemi benim için uygundur?
4. Dışkı testi pozitif çıkarsa sonraki adım nedir?
5. Kolonoskopi öncesi hangi hazırlıklar gerekir?
6. Önceki polip sonucuma göre takip sıklığım nasıl olmalı?
7. Türkiye’deki tarama programına nereden başvurabilirim?

Sık Sorulan Sorular

Tarama testi pozitif çıkarsa kanser olduğu anlamına gelir mi?

Hayır. Pozitif dışkı testi kanser dışı nedenlerle de olabilir; ancak genellikle kolonoskopi gibi ileri değerlendirme gerekir^{2, 3}.

Kolonoskopi sadece tanı için mi yapılır?

Hayır. Kolonoskopi tarama, tanı, biyopsi alma ve bazı polipleri çıkarma amacıyla kullanılabilir^{2, 3}.

Aile öyküsü varsa ne değişir?

Birinci derece akrabada kolorektal kanser veya ileri polip öyküsü varsa tarama yaşı ve yöntemi değişebilir; bu plan hekimle kişiselleştirilmelidir^{1, 2}.

Belirti varsa tarama merkezine mi gitmeliyim?

Belirti varsa tarama değil tanısal değerlendirme gerekebilir. Aile hekimi, gastroenteroloji, genel cerrahi veya ilgili uzmanla görüşmek daha uygun olabilir⁶.

Sorumluluk reddi

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı, tedavi seçimi, doz, rejim, ilaç değişikliği veya kişiye özel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Kendi durumunuz için tedavi ekibinizle görüşün. Acil durumlarda 112’yi arayın.

Kaynaklar

1. American Cancer Society. “Colorectal Cancer Risk Factors.” https://www.cancer.org/cancer/types/colon-rectal-cancer/causes-risks-prevention/risk-factors.html. Erişim: 2026-05-25.
2. American Cancer Society. “Colorectal Cancer Guideline.” https://www.cancer.org/cancer/types/colon-rectal-cancer/detection-diagnosis-staging/acs-recommendations.html. Erişim: 2026-05-25.
3. Centers for Disease Control and Prevention. “Screening for Colorectal Cancer.” https://www.cdc.gov/colorectal-cancer/screening/index.html. Erişim: 2026-05-25.
4. National Cancer Institute. “Colorectal Cancer Screening (PDQ) - Patient Version.” https://www.cancer.gov/types/colorectal/patient/colorectal-screening-pdq. Erişim: 2026-05-25.
5. T.C. Sağlık Bakanlığı. “Yılda 7 Milyon Kişiye Kanser Taraması Yapılıyor.” https://www.saglik.gov.tr/TR-86223/yilda-7-milyon-kisiye-kanser-taramasi-yapiliyor.html. Erişim: 2026-05-25.
6. American Cancer Society. “Colorectal Cancer Signs and Symptoms.” https://www.cancer.org/cancer/types/colon-rectal-cancer/detection-diagnosis-staging/signs-and-symptoms.html. Erişim: 2026-05-25.